หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด: รู้จักศัตรูร้ายและวิธีจัดการอย่างยั่งยืน

หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด: รู้จักศัตรูร้ายและวิธีจัดการอย่างยั่งยืน

รู้จักหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด
หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Spodoptera frugiperda) เป็นแมลงศัตรูพืชที่สร้างความเสียหายรุนแรงต่อไร่ข้าวโพดทั่วโลก มีถิ่นกำเนิดจากทวีปอเมริกา และแพร่กระจายเข้าสู่หลายประเทศ รวมถึงประเทศไทยในปี พ.ศ. 2561 แมลงชนิดนี้สามารถระบาดได้อย่างรวดเร็วเพราะบินได้ไกล ขยายพันธุ์ได้มาก และปรับตัวกับสภาพแวดล้อมได้ดี ลักษณะสำคัญที่สังเกตได้ง่ายคือ
-ตัวหนอน: มีเครื่องหมายรูปตัว “Y” คว่ำบนหัว และมี จุดขาวเรียงสี่จุดบนปล้องท้องที่ 8
-ตัวเต็มวัย (ผีเสื้อกลางคืน): ปีกคู่หน้าเป็นสีน้ำตาลเข้มมีลายคลื่น ปีกคู่หลังเป็นสีขาวเงิน

พืชอาหารและความเสียหายที่เกิดขึ้น
แม้จะเรียกว่า “หนอนกระทู้ข้าวโพด” แต่สามารถทำลายพืชมากกว่า 80 ชนิด โดยเฉพาะพืชตระกูลหญ้า เช่น ข้าว อ้อย ข้าวฟ่าง ข้าวสาลี มะเขือเทศ มันฝรั่ง ยาสูบ ฝ้าย ทานตะวัน กล้วย กระเทียม ขิง มันหวาน พริกหยวก พืชวงศ์กะหล่ำ พืชวงศ์แตง พืชวงศ์ถั่ว พืชวงศ์หญ้าและพืชผักอีกหลายชนิด อย่างไรก็ตาม ข้าวโพด เป็นพืชที่ได้รับผลกระทบมากที่สุด
ลักษณะความเสียหายแบ่งออกเป็น 3 ระดับ:
1.ระยะต้นกล้า - 30 วันแรก: หนอนกัดกินใบอ่อน ทำให้ใบพรุนเป็นรูเล็ก ๆ
2.ระยะกำลังเจริญเติบโต: หนอนเจาะเข้าทำลายยอด ทำให้ยอดบิดงอหรือแห้งตาย
3.ระยะออกฝัก: หนอนเจาะฝัก ทำให้เมล็ดไม่สมบูรณ์ และมักมีเชื้อราร่วมทำลาย หากไม่มีการจัดการที่เหมาะสม ผลผลิตอาจลดลงได้ตั้งแต่ 20% จนถึงมากกว่า 70%

พฤติกรรมและการแพร่ระบาด
หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดมีวงจรชีวิตสั้น ใช้เวลาประมาณ 30 วันต่อหนึ่งรุ่น ประกอบด้วย:
- ระยะไข่: ตัวเมียวางไข่เป็นกลุ่มๆ ละ 100-200 ฟอง รวมได้มากกว่า 1,000 ฟอง
- ระยะหนอน: กินใบพืชต่อเนื่อง 14-21 วัน โดยช่วงหนอนวัยท้ายสร้างความเสียหายมากที่สุด
- ระยะดักแด้: ฝังตัวในดิน 7-10 วัน
- ระยะตัวเต็มวัย: ผีเสื้อกลางคืนบินได้ไกลกว่า 100 กิโลเมตร ทำให้กระจายพันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว
การแพร่ระบาดมักรุนแรงในสภาพอากาศ อบอุ่นและแห้ง และรุนแรงยิ่งขึ้นหากมีการ ปลูกข้าวโพดต่อเนื่องตลอดปี

แนวทางการป้องกันและกำจัดอย่างยั่งยืน
การจัดการหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดควรใช้ วิธีผสมผสาน (IPM - Integrated Pest Management) เพื่อป้องกันการดื้อยาและลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ดังนี้:
 การป้องกันก่อนเกิดการระบาด
- ปลูกข้าวโพดให้พร้อมกันในแต่ละพื้นที่ เพื่อลดแหล่งเพาะพันธุ์ต่อเนื่อง
- ทำลายเศษซากพืชหลังเก็บเกี่ยว โดยการไถกลบหรือเผาอย่างถูกวิธี
- ใช้พันธุ์ต้านทานหากมีให้เลือกใช้
 การสำรวจแปลงอย่างสม่ำเสมอ
ตรวจแปลงสัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง โดยเฉพาะช่วงอายุพืช 10–40 วัน หากพบไข่หรือหนอนวัยอ่อนมากกว่า 10–20% ของจำนวนต้นในแปลง ควรเริ่มดำเนินการควบคุม
 การใช้ชีวภัณฑ์
การควบคุมด้วยการใช้ชีวภัณฑ์ เชื้อจุลินทรีย์ที่นิยมใช้กันมากคือ Bacillus thuringinesis มีประสิทธิภาพดีในการป้องกันกำจัดหนอนกระทู้ จะมีฤทธิ์ยับยั้งการตายในที่สุด ได้แก่ ทีเอบี บีทีเอ เชื้อแบคทีเรียบาซิลลัส ทูริงเจนซิสสายพันธุ์ ไอซาไว (Bacillus thruringiensis cv. Aizawai) อัตรา 80 กรัมต่อน้ำ 20 ลิตร (พ่นทุก 4 - 7 วัน)
 การใช้สารเคมีอย่างถูกวิธี
- เลือกสารที่มีประสิทธิภาพ เช่น คลอร์แรนทรานิลิโพรล (Chlorantraniliprole), สไปเนโทแรม (Spinetoram) หรือ อินดอกซาคาร์บ (Indoxacarb)
- ฉีดพ่นให้ถูกจุด โดยเฉพาะยอดพืชที่หนอนซ่อนตัว
- สลับกลุ่มสารเคมี เพื่อลดการดื้อยา
- หลีกเลี่ยงการใช้สารเมื่อพบหนอนวัยสุดท้าย เพราะจะสิ้นเปลืองและควบคุมได้ยาก

หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดเป็นศัตรูพืชที่ควบคุมยากหากปล่อยให้ระบาด แต่สามารถจัดการได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากรู้จักพฤติกรรมแมลง,สำรวจแปลงอย่างสม่ำเสมอ, และใช้วิธีผสมผสานทั้งชีวภัณฑ์และสารเคมีอย่างเหมาะสม การจัดการที่ดีไม่เพียงช่วยลดต้นทุนการผลิต แต่ยังช่วยป้องกันการดื้อยาของแมลงและรักษาสิ่งแวดล้อมให้ยั่งยืน

เรียบเรียงข้อมูลโดย:  ธนภรณ์ ดวงนภา

ขอบคุณข้อมูลอ้างอิงจาก: โชคชัย เอกทัศนาวรรณ และ เกตุอร ทองเครือ. 2561. การปลูกข้าวโพด. (ออนไลน์) แหล่งข้อมูล : http://www.cto.ku.ac.th/neweto/e-book/plantherb garlicorn2.pdf. สืบค้นวันที่ (25 เมษายน 2561). บุญณิศา ฆังคมณี และนพวรรณ นิลสุวรรณ. 2566 หนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุด (Fall armyworm : Spodoptera frugiperda JE Smith) (ออนไลน์) แหล่งข้อมูล :https://www.opsmoac.go.th/prachinburi-article_prov-files-451091791792 สืบค้นวันที่ (12 กันยายน 2567).สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช. 2562. การป้องกันกำจัดหนอนกระทู้ข้าวโพดลายจุดในข้าวโพดชนิดต่าง ๆ. เอกสารเผยแพร่ สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช, กรมวิชาการเกษตร, กระทรวงเกษตรและสหกรณ์, กรุงเทพฯ.-

ขอบคุณภาพจาก : https://www.sanbi.org/animal-of-the-week/fall-armyworm, https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.1079/cabicompendium.29810,https://www.doa.go.th/fc/nakhonsawan/?p=1332